Wiele osób potrzebuje pomocy psychiatry, lecz są też tacy, którzy wydają spore kwoty na to, aby psychiatra wysłuchiwał ich problemów, choć mogliby zaoszczędzić pieniądze, gdyby – zamiast pozwolić psychiatrze na badanie swojej podświadomości – zbadali najpierw swoje sumienie. Nieczyste sumienie może być podstawowym źródłem wewnętrznej nieszczęśliwości osób, którym poza tym nic nie dolega. Zastanawiają się one, skąd się wziął konflikt między tym, co robią, a tym, w co wierzą, dlaczego ich umysł „snuje rozważania nad pełną winy żałością niczym skorpion krążący wokół ognia”, dlaczego istnieje w nich strach przed ciemnością, skąd wzięła się nienawiść wobec tych, którzy są dobrzy, skąd bierze się ich upodobanie do horrorów, które pozwalają zminimalizować okropieństwa duszy poprzez znalezienie jeszcze większych okropieństw poza nią, skąd wzięło się zamiłowanie do historii morderstw, gwałtów, przestępstw, które pozwalają im czuć się mniej winnym, i mają poczucie wewnętrznego wicia się, które sprawia, że człowiek nie czuje się zdolny do rozmawiania z niewinnym dzieckiem ze względu na ciemność, która go przytłacza i na wewnętrzne poczucie przekleństwa. Jak powiada Schiller: „Robak sumienia kładzie się spać tak późno jak sowa”.

Sumienie działa podobnie do władz państwa z jego organami ustawodawczymi, wykonawczymi i sądowniczymi. Po pierwsze, sumienie ustanawia prawo; sprawia, że człowiek podlega prawu i nie jest to prawo stworzone przez niego samego. Gdyby sam ustanawiał to prawo, mógłby sprawić, aby zawsze działało ono na jego korzyść, a nie przeciw niemu. Prawo to nie pochodzi również od społeczeństwa lub grupy, w której żyjemy, gdyż bardzo często stoi ono w sprzeczności do tego, co jest przez społeczeństwo akceptowane. Ponieważ prawo nie może istnieć bez Prawodawcy, istnieje Ktoś na zewnątrz, Kto dyktuje to prawo… „Światło, które oświeca każdego człowieka przychodzącego na świat”.

Sumienie jest również władzą wykonawczą. Podobnie jak głowa państwa, która poświadcza, zatwierdza i podpisuje ustawy, tak i sumienie zaświadcza, czy działamy zgodnie, czy też niezgodnie z prawem. Sumienie nazywa rzeczy po (ich prawdziwym) imieniu, nawet jeśli nasze usta nadają im inne nazwy. Sumienie nie zapobiegnie kłamstwu wypowiedzianemu przez człowieka, lecz nie pozwoli mu uwierzyć w to, że powiedział prawdę. Sumienie w obliczu złego czynu sprawia, że czujemy się, jakby w naszym wnętrzu siedział inny człowiek, zły na nas. Pewien uczeń Pitagorasa kupił od szewca parę butów i obiecał, że zapłaci mu później. Szewc zmarł, a nabywca poczuł ulgę, że nie musi mu już zapłacić. Seneka opowiada nam, że „jego sumienie sprawiło, że nie zaznał spokoju”. Wrócił do zakładu szewskiego i wrzucił do środka pieniądze mówiąc: „mimo iż szewc umarł dla całego świata, żyje on wciąż w moim sumieniu”.

Wreszcie sumienie jest niczym sędzia. Gdy postąpimy źle, czujemy ten sam ból, jak gdybyśmy zranili własnego ojca, a jeśli postąpimy dobrze, gdy możliwe było postąpić źle, czujemy tę samą euforię, jak gdybyśmy usłyszeli zasłużoną pochwałę od własnej matki. Właściwie czujemy, że w naszym wnętrzu siedzi sędzia, który stwierdza, czy postąpiliśmy (lub nie) zgodnie z prawem i wydaje wyrok będący pochwałą lub potępieniem. Zdrowe sumienie jest jak zegar słoneczny, gdy pada nań słońce, gdyż ujawnia ono kondycję moralną człowieka.

Lecz sumienie może być przytępione i zwiędłe. Tragedią współczesnego człowieka jest to, że wypiera się on winy, której świadkiem jest jego sumienie; nazywa on winę oznaką nienormalności. Lecz mimo iż czyni on innych odpowiedzialnymi za ich nieprawości, sam siebie usprawiedliwia nazywając się chorym umysłowo, podczas gdy tak naprawdę jest on moralnie zły. Współczesny człowiek balsamuje swoje sumienie w tym samym celu, w jakim czynili to Egipcjanie – aby zabić smród. Mnoży się liczba chorych umysłów i  – aby je leczyć – potrzebna jest coraz większa liczba wykwalifikowanych psychiatrów, lecz anormalność będzie wzrastać, jeśli wina będzie usprawiedliwiana, zło wypierane, a sumienie traktowane lekceważąco jako kompleks. Zawieranie nowego małżeństwa w celu ukrycia swojej niewierności wobec pierwszej żony może przez moment uśmierzyć sumienie, lecz w ostatecznym rozrachunku sumienie opiera się władzy zmysłów, obstaje przy swojej supremacji, potwierdza swoje szlachetne pochodzenie jako głos Boga, a człowiek, który słyszy ten głos, usłyszał pierwszą nutę melodii wewnętrznego pokoju. Arcybiskup Fulton J. Sheen Źródło: „Bishop Sheen Writes…on Matter of Conscience”, artykuł w Ottawa Citizen, 13.12.1958 r.

Żyjemy w jedynym okresie historii świata, w którym panuje powszechne wyparcie się winy. Dostojewski pisał: „Nadchodzi czas, w którym ludzie powiedzą, że grzech nie istnieje; nie ma winy, istnieje tylko głód. I przyjdą płacząc i płaszcząc się u naszych stóp i powiedzą: ‚Daj nam chleb'”. Dawniej katolicy byli jedynymi ludźmi, którzy wierzyli w Niepokalane Poczęcie. Dziś każdy wierzy, że został niepokalanie poczęty. 


Arcybiskup Fulton J. Sheen

Nasza prawda w Kościele jest prawdą, która pochodzi od Chrystusa. Jest to prawda tak szlachetna, że – gdy zaczynamy odchodzić od Kościoła – zaczynamy błądzić. Posiadanie mapy jest ogromną ulgą. Tym właśnie jest prawda Chrystusowa w Kościele. Możemy zejść z drogi, możemy zbłądzić przez grzech, możemy zbłądzić przez błąd. Lecz dopóki posiadamy mapę – możemy wrócić na drogę. Są jednak ludzie, którzy po tym, jak zejdą z drogi, drą mapę na kawałki. I to jest jeszcze większa tragedia. 


Arcybiskup Fulton J. Sheen

W ostatnich latach zostaliśmy zarzuceni w Ameryce olbrzymią ilością socjologicznych, psychologicznych i teologicznych badań na temat tego, co stało się z Kościołem. Nie są one jednak zbyt pożyteczne, gdyż przyczyny kulturowe nie objaśniają tego, co się stało. Kościół przeżywa wielki kryzys i swoistą degenerację w każdym kraju świata: Afryka cierpi; Kościół w Azji cierpi; Europa cierpi. Gdyby istniały jedynie przyczyny kulturowe, skutki nie byłyby tak powszechne. Muszą zatem istnieć inne, pozakulturowe i ponadnarodowe przyczyny. Jedną z przyczyn, których nie należy lekceważyć, jest przyczyna szatańska. Wszędzie, gdzie wylewa się Duch Święty, intensywnie ujawniają się diabelskie wysiłki. Na przykład gdy Mojżesz czynił cuda, magicy faraona powielali niektóre z nich. Gdy Kościół otrzymał Ducha Świętego, miało miejsce prześladowanie św. Szczepana. W przypadku Soboru Watykańskiego [II] miało miejsce rozlanie Ducha Świętego i jednocześnie rozlanie złego ducha. Lecz nasi teologowie zlekceważyli ten demoniczny element. Bóg mówi: „Jestem Który Jestem”. Diabeł mówi: „Jestem, którego nie ma”. Szatan jest zawsze najsilniejszy, gdy zaprzecza się jego istnieniu. Jest prawie niemożliwością znaleźć dziś teologa, który pisze o szatanie, chyba że po to, by zanegować jego istnienie. Nie dzieje się tak w literaturze. Nie dzieje się tak w psychiatrii. Dzieje się tak tylko w teologii. 


Arcybiskup Fulton J. Sheen

Bardzo interesujące jest porównanie św. Piotra i Judasza. Nasz Pan ostrzegł ich obu, że zawiodą. Obaj zawiedli. Obaj wyparli się lub zdradzili Pana. Obaj żałowali. Lecz różnica w ich pojmowaniu żalu jest taka, że Judasz żałował ze względu na samego siebie, a Piotr żałował ze względu na Pana. Do tego momentu byli tacy sami. Dlatego św. Paweł mówi, że istnieją dwa rodzaje żalu: żal świata i żal prawdziwej wiary. Judasz, po tym, jak postanowił nie wracać do Zbawiciela, pozbawił się nadziei. Wziął sznur, udał się na jakiś skalisty teren; nie wiemy dokładnie, gdzie to było. Szedł po tym skalistym terenie, który zdawał się być tak twardy i okrutny jak jego własne serce, a gałąź każdego drzewa na jego drodze przypominała palec wysunięty oskarżycielsko w jego kierunku. Zdrajca, zdrajca, zdrajca. A sęk w każdym drzewie przypominał oskarżycielskie oko. I powiesił się. Dzieje Apostolskie podają: „I wypłynęły wszystkie wnętrzności jego”. To wszystko.


Arcybiskup Fulton J. Sheen

Jeśli weźmiemy pod uwagę niezwykły widok Wcielonego Syna Bożego rozciągniętego na Krzyżu na skutek zbiorowego zła wyrządzonego przez ludzi i mimo wszystko zwyciężającego ich nienawiść i grzech poprzez zmartwychwstanie do nowego życia i rozlanie przebaczenia  – powtarzam – jeśli weźmiemy pod uwagę obraz Golgoty, można stawić czoła cierpieniu, wojnie i złu nie tracąc nadziei ani w człowieczeństwo, ani w Boga. To zamożny Salomon narzekał na pustkę w życiu, a nie cierpiący Hiob. Krzyż raz jeszcze może nas zaślubić z Bogiem.  

W ten sposób wracamy do głównego tematu tej serii słuchowisk radiowych: Ameryka musi powrócić do Boga przyjmując postawę pokorną i pokutną, gdyż jeśli opuścimy Boga, Bóg opuści nas. Nie jest On tylko Bogiem Miłosierdzia, lecz również Bogiem Sprawiedliwości i mimo iż cierpi On, gdy niektórzy pytają drwiąco: „Gdzie jest teraz twój Bóg?”, Jego odpowiedź będzie brzmiała: „Gdzie są ich bogowie, w których pokładali ufność…niech powstaną i pomogą wam”. Nasz los zależy od tego, czy dobrowolnie odpowiemy na Jego Miłość, czy zostaniemy poddani Jego Sprawiedliwości.

 

Czy był on stary czy młody? Większość znanych nam posągów i obrazów przedstawia świętego Józefa jako starego człowieka z siwą brodą, człowieka, który wziął pod opiekę Maryję i Jej przyrzeczenie zachowując do niej taki dystans, z jakim lekarz podnosi niemowlę w żłobku. Oczywiście nie mamy żadnego historycznego potwierdzenia wieku św. Józefa. Niektóre apokryficzne teksty przedstawiają go jako starego człowieka; Ojcowie Kościoła po czwartym wieku dość sztywno trzymali się tej legendy. Malarz Guido Reni również to uczynił, gdy przedstawił św. Józefa jako starego człowieka z siwymi włosami.

Lecz gdy próbujemy zgłębić powody, dla których chrześcijańska sztuka miałaby przedstawiać św. Józefa jako starca, odkrywamy, że jego wiek miał lepiej chronić dziewictwo Maryi. W jakiś sposób wkradło się założenie, że starość jest lepszym opiekunem dziewictwa niż młodość. I tak sztuka nieświadomie uczyniła Józefa małżonkiem czystym i nieskalanym na skutek wieku, a nie zaś cnoty. Tak samo można by zakładać, że najlepszym sposobem na pokazanie, że jakiś człowiek nigdy nie dopuściłby się kradzieży, byłoby przedstawienie go bez rąk; założenie to ignoruje poza tym fakt, że starzy mężczyźni także mogą mieć niedozwolone pragnienia, nie tylko młodzi. Zuzanna była kuszona w ogrodzie przez starych mężczyzn. Lecz, co więcej, przestawianie św. Józefa jako starca sprawia, że jawi się on nam jako mężczyzna, któremu nie zostało zbyt wiele sił witalnych, a nie jako taki, który panował nad nimi ze względu na Boga i Jego święte zamierzenia. Pokazywać Józefa czystym tylko dlatego, że jego ciało uległo zestarzeniu, to tak jak gdyby ktoś wychwalał strumień górski, który wysechł. Kościół nie wyświęci na księdza mężczyzny, któremu brakuje sił witalnych. Kościół pragnie mężczyzn, którzy mają coś, co muszą poskromić, nie chce zaś poskromionych, którzy nie mają w sobie energii, by być nieokiełznanymi. Nie inaczej jest z Bogiem. Poza tym rozsądek każe wierzyć, że nasz Pan wolałby mieć za przybranego ojca kogoś, kto był zdolny do poniesienia ofiary, a nie kogoś, kto został do niej zmuszony.

Dodatkowo mamy do czynienia z następującym faktem historycznym: Żydzi krzywo patrzeli na nieproporcjonalne małżeństwo między starymi i młodymi; Talmud dopuszcza takie małżeństwa tylko dla wdów i wdowców. Wreszcie, zdaje się niemożliwe, że Bóg związałby młodą matkę, prawdopodobnie szesnasto- lub siedemnastoletnią,  ze starym mężczyzną. Skoro nie zawahał się powierzyć swej Matki młodemu człowiekowi, Janowi, u stóp Krzyża, dlaczego miałby Ją oddać staremu człowiekowi przy żłóbku? Miłość kobiety zawsze determinuje sposób, w jaki kocha mężczyzna: jest ona cichym wychowawcą jego męskich sił. Ponieważ Maryję można nazwać „szafarką dziewictwa”* młodych mężczyzn i kobiet, i ponieważ jest Ona największą inspiracją dla czystości chrześcijańskiej, czyż logicznie rzecz biorąc nie powinna Ona była najpierw zainspirować i udziewiczyć pierwszego młodzieńca, którego prawdopodobnie kiedykolwiek spotkała – Józefa, Sprawiedliwego? Nie poprzez umniejszanie Jego zdolności do miłowania, lecz przez wywyższenie tej zdolności, Maryja odniosła swe pierwsze zwycięstwo w swym własnym Małżonku, człowieku, który był mężczyzną, a nie jedynie sędziwym stróżem!

Józef był prawdopodobnie młodym mężczyzną, silnym, męskim, atletycznym, przystojnym, czystym i zdyscyplinowanym; ten typ mężczyzny widzimy czasem, jak pasie owce, pilotuje samolot lub pracuje przy desce jako cieśla. Miast być mężczyzną niezdolnym do miłowania, Józef musiał płonąć z miłości. Podobnie jak niewiele uznania mielibyśmy dla Matki Najświętszej, jeśli złożyłaby swoje śluby dziewictwa jako pięćdziesięcioletnia stara panna, niewiele uznania mielibyśmy też dla człowieka, który stał się jej mężem, gdyż był w zaawansowanym wieku.

Młode dziewczyny w tamtych czasach, podobnie jak Maryja, składały śluby, że będą kochać wyłącznie Boga; czynili tak również młodzieńcy, spośród których Józef był tak znakomitym, że nazwano go „sprawiedliwym”. Miast być wyschniętym owocem podanym na stole Króla, był on raczej kwiatem wypełnionym obietnicą i siłą. Nie był w jesieni życia, lecz w jego wiośnie, tryskając energią, mocą i kontrolowaną pasją.

Maryja i Józef wnieśli przy swoich zaślubinach nie tylko przysięgę czystości, lecz również dwa serca, w których tętniły strumienie miłości większej niż jakiekolwiek uczucie pulsujące w ludzkich piersiach. Żadni małżonkowie nie kochali się nigdy bardziej niż Józef i Maryja. Ich małżeństwo nie przypominało innych małżeństw, gdyż zrzekli się prawa do ciała; w normalnym małżeństwie jedność ciała jest symbolem jego dopełnienia, a ekstaza, która towarzyszy konsumpcji jest jedynie przedsmakiem radości, która spływa na duszę osiągającą jedność z Bogiem na skutek łaski. Jeśli istnieje przesyt i znużenie w małżeństwie, dzieje się tak dlatego, że brakuje mu tego, co miało się w nim ujawnić lub ponieważ w akcie tym zabrakło wewnętrznej Boskiej Tajemnicy. Jednakże w przypadku Maryi i Józefa nie było potrzeby symbolu jedności ciała, ponieważ ich udziałem była Boskość. Po cóż ścigać cień, skoro mieli istotę? Maryja i Józef nie potrzebowali cielesnego dopełnienia małżeństwa, ponieważ, jak pięknie ujął to Leon XIII: „Dopełnienie ich miłości było w Jezusie”. Po co zawracać sobie głowę migoczącymi świeczkami ciała, skoro ich miłością jest Światło Świata? Prawdziwie jest On Jezusem, Radością Serca (voluptas cordium). Jeśli On jest słodką radością serc, nikt nawet nie myśli o ciele. Tak jak mąż i żona, gdy stoją nad kołyską, nad nowo zrodzonym życiem, zapominają na moment o sobie nawzajem, tak Maryja i Józef, mając Boga w swojej rodzinie, ledwie zdawali sobie sprawę z tego, że mają ciała. Miłość czyni męża i żonę jednym; w przypadku Maryi i Józefa to nie ich połączone miłości uczyniły ich jednym; uczynił to Jezus. Nie było na tym świecie większej miłości od tej i nigdy nie będzie. Nie poszli oni do Boga poprzez wzajemną miłość do siebie; najpierw poszli do Boga i otrzymali głęboką i czystą miłość do siebie nawzajem.

*w oryginale “virginizer”

 

Arcybiskup Fulton J. Sheen

 

Źródło: “The World’s First Love”, 1952r., str. 91-96.